Trong bối cảnh doanh nghiệp cần tăng vốn điều lệ để mở rộng sản xuất kinh doanh hoặc thu hút thêm nhà đầu tư, phát hành thêm cổ phần là một trong những lựa chọn tối ưu. Tuy nhiên, quá trình này không đơn giản chỉ là "bán thêm cổ phần", mà phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện của pháp luật.
Chào bán cổ phần là việc công ty tăng thêm số lượng cổ phần, loại cổ phần được quyền chào bán để tăng vốn điều lệ. Chào bán cổ phần có thể thực hiện theo các hình thức sau đây: Chào bán cổ phần cho cổ đông hiện hữu, chào bán cổ phần riêng lẻ, chào bán cổ phần ra công chúng. Giá bán cổ phần thường do Hội đồng quản trị quyết định thời điểm, phương thức và giá bán cổ phần. Giá bán cổ phần không được thấp hơn giá thị trường tại thời điểm bán hoặc giá trị được ghi trong sổ sách của cổ phần tại thời điểm gần nhất, trừ trường hợp: Cổ phần bán lần đầu tiên cho những người không phải là cổ đông sáng lập; Cổ phần bán cho tất cả cổ đông theo tỷ lệ sở hữu cổ phần hiện có của họ ở công ty; Cổ phần bán cho người môi giới hoặc người bảo lãnh; Trường hợp khác và mức chiết khấu trong các trường hợp đó do Điều lệ công ty hoặc nghị quyết Đại hội đồng cổ đông quy định. Sau khi bán xong, công ty cần đăng ký thay đổi vốn điều lệ trong vòng 10 ngày để cập nhật thông tin trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp. Đây là thủ tục bắt buộc, nếu không thực hiện kịp thời sẽ bị phạt hành chính. Dưới đây là ba hình thức chào bán cổ phần doanh nghiệp cần nắm rõ trước khi triển khai:
Thứ nhất: Chào bán cổ phần cho cổ đông hiện hữu
Là trường hợp công ty tăng thêm số lượng cổ phần, loại cổ phần được quyền chào bán và bán toàn bộ số cổ phần đó cho tất cả cổ đông theo tỷ lệ sở hữu cổ phần hiện có của họ tại công ty. Chào bán cổ phần cho cổ đông hiện hữu của công ty cổ phần không phải là công ty đại chúng được thực hiện như sau: Công ty cần thông báo cho tất cả cổ đông ít nhất 15 ngày trước khi kết thúc hạn đăng ký mua cổ phần. Thông báo này phải rõ ràng, minh bạch: ghi tên cổ đông, số cổ phần đang sở hữu, số cổ phần được quyền mua, giá bán, thời hạn đăng ký… kèm theo phiếu đăng ký mua cổ phần. Cổ đông có quyền chuyển nhượng quyền mua này cho người khác. Nếu hết hạn mà cổ đông không đăng ký, coi như họ đã từ chối quyền mua và công ty có thể bán phần đó cho người khác (với điều kiện không ưu đãi hơn so với cổ đông hiện hữu).
Thứ hai: Chào bán riêng lẻ
Nếu công ty cổ phần không phải là công ty đại chúng muốn bán cổ phần cho một nhóm nhà đầu tư bên ngoài, đây được gọi là chào bán cổ phần riêng lẻ. Hình thức này chỉ được thực hiện khi:
- Không rao bán công khai trên báo chí, mạng xã hội hoặc truyền thông đại chúng.
- Số lượng nhà đầu tư không quá 100 người, trừ khi họ là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.
- Cổ đông hiện hữu vẫn được ưu tiên mua trước theo đúng tỷ lệ góp vốn.
- Nếu có nhà đầu tư nước ngoài tham gia, công ty cần làm thêm thủ tục theo quy định của Luật Đầu tư.
Thứ ba: Chào bán cổ phần ra công chúng
Chào bán cổ phần ra công chúng, chào bán cổ phần của công ty đại chúng và tổ chức khác thực hiện theo quy định của pháp luật về chứng khoán.
Không ít công ty bị vướng vào tranh chấp vì thông báo quyền mua cổ phần chưa đầy đủ hoặc gửi muộn cho cổ đông. Một số trường hợp bán cổ phần cho người ngoài với điều kiện ưu đãi hơn, dẫn đến khiếu nại, kiện tụng từ cổ đông cũ. Một lỗi khác là quên hoặc chậm đăng ký thay đổi vốn điều lệ, khiến việc ký kết hợp đồng, vay vốn ngân hàng, hoặc tham gia đấu thầu gặp khó khăn. Do đó công ty cần Chuẩn bị kỹ phương án phát hành, xác định rõ số lượng, giá bán, đối tượng được chào bán và quy trình thực hiện trước khi trình Đại hội đồng cổ đông. Thông báo minh bạc, gửi đúng địa chỉ liên lạc của cổ đông để tránh tranh chấp về quyền mua. Rà soát Điều lệ công ty, nếu có hạn chế về chuyển nhượng cổ phần, cần ghi rõ trong cổ phiếu để tránh nhầm lẫn. Hoàn tất thủ tục sau phát hành, đăng ký thay đổi vốn điều lệ đúng thời hạn. Tham khảo luật sư trước khi triển khai để được tư vấn đầy đủ về hồ sơ, quy trình, tránh rủi ro pháp lý và tối ưu quyền lợi cho doanh nghiệp.
Luật sư Đinh Hùng Lĩnh – Giám đốc Công ty Luật RULE